Zdrowy sen ma znaczenie na nasze zdrowie

Dlaczego zdrowy sen jest tak ważny?

Zacznijmy od naukowej definicji. Sen jest to stan czynnościowy układu nerwowego, podczas którego występuje brak ruchu oraz utrata świadomości. Sen jest stanem odwracalnym, o zmiennym zapotrzebowaniu w zależności od gatunku. Ludzie śpią około 8 godzin dziennie.

Mit pierwszy

Mitem jest, że podczas snu mózg człowieka odpoczywa. Dzisiejszy stan techniki pozwala nam na obserwację czynności mózgu, również podczas snu. Naukowcy są zgodni, że podczas snu mózg się nie wyłącza, a pracuje i to dość intensywnie.

Odkryto 2 podstawowe fazy snu:

  • fazę wolnych ruchów gałek ocznych (NREM), która trwa około 90 minut,
  • fazę szybkich ruchów gałek ocznych (REM), która trwa około 15 minut.

Fazy te następują jedna po drugiej i podczas całej nocy cykl ten powtarza się zazwyczaj 5 – krotnie. Im dłużej śpimy, tym fazy REM są dłuższe. Schemat faz REM i NREM wygląda następująco (za Hartmann „The functions of sleep”):

Na zdjęciu fazy REM podczas snu. Zdrowy sen jest ważny!

Fotografia – źródło publikacja Hartmanna

Mit drugi

Kolejnym mitem jest również to, że nie każdy miewa sny – śnimy codziennie, nie zawsze jednak zapamiętujemy sen i jesteśmy go w stanie odtworzyć o poranku. Oczywiście wszelkie senniki, tłumaczące znaczenie snów można włożyć między bajki. Te (nierzadko opasłe) książki, tłumaczące co dany sen ma oznaczać nie mają żadnych podstaw naukowych ani nie sprawdzają się w praktyce. Jedyne co zaobserwowano to fakt, że nasze sny często skupiają doświadczenia z dnia poprzedniego.

Dni pełne wrażeń?

Przykładowo pojechaliśmy na urlop nad morze i danego dnia chodziliśmy po plaży, zjedliśmy obiad w restauracji a wieczorem przeglądaliśmy informacje z kraju i ze świata w internecie. W nocy śni się nam, że wypływamy w morze, wracamy z metrowym okazem dorsza a na brzegu czekają już reporterzy aby uwiecznić ten moment na zdjęciach. I choć nigdy nawet nie wędkowaliśmy i nad ranem zastanawiamy się skąd taki dziwny sen – okazuje się, że wszystko da się wytłumaczyć. Przechadzając się bowiem poprzedniego dnia po plaży widzieliśmy kuter rybacki, w karcie dań widzieliśmy dorsza a jakaś relacja reporterska czytana wieczorem po prostu zapadła nam w pamięć. Nasz mózg po prostu połączył je ze sobą w nową „opowieść”.

Skąd biorą się sny?

Wbrew powszechnemu myśleniu sens snu nie został jeszcze do końca poznany. Chociaż o mózgu człowieka wiemy już bardzo wiele, to odpowiedź na pytanie dlaczego tak naprawdę śpimy nadal pozostaje zagadką. Jest kilka hipotez próbujących wyjaśnić ten stan. Jedna z nich mówi o oszczędności  energii, inna o przeciwdziałaniu podwyższania pobudliwości neuronów. Jest również dość logiczna teoria, która w skrócie sprowadza się do porządkowania wiedzy o świecie. Na czym ona polega? Już wyjaśniam. Każdego dnia zdobywamy nowe doświadczenia, nawet dotyczące tych przedmiotów, które już znamy. Na przykład w dzieciństwie mama podaje nam plastikową butelkę z sokiem. Uczymy się, jaki ma ciężar, jak ją odkręcić, żeby wypić z niej sok, jaki wydaje dźwięk jak jest pusta itd. W szkole dowiadujemy się na zajęciach chemii o składzie takiej butelki. Przez wiele lat zapamiętujemy różne marki napojów przechowywanych w podobnych butelkach. Dowiadujemy się, że jest to produkt zagrażający naszej planecie. Innego dnia dowiadujemy się o możliwości recyclingu takiej butelki. I to wszystko odnośnie jednego przedmiotu! Każdą taką nową informację nasz mózg musi niejako „skatalogować”. I przypisać do określonej „szufladki” w mózgu. Podczas dnia jesteśmy bombardowani milionami takich informacji i według tej właśnie teorii, nasz mózg nie ma na to czasu podczas dnia. Wykonuje to spokojnie w nocy, katalogując odpowiednie informacje do odpowiednich „szufladek” w naszej głowie. Porządkuje nasz świat.

Zaburzenia snu

Chociaż o śnie nie wiemy wszystkiego to niestety doskonale wiemy jakie są konsekwencje braku snu: zaburzenia nastroju, obniżenie uwagi, obniżenie działania układu immunologicznego, skłonności do podejmowania ryzyka. Długotrwały brak snu prowadzić może do psychozy a w skrajnych wypadkach nawet do śmierci. Jednym słowem zdrowy sen jest bardzo istotny dla naszego zdrowia. Zaburzeń snu jest bardzo wiele, mogą dotyczyć zarówno długości jak i jakości snu.

Wyróżnia się:

  • insomnie (bezsenność),
  • narkolepsja (napady snu podczas dnia),
  • dysfunkcje oddechowe (np. bezdech senny),
  • zaburzenia rytmu około dobowego,
  • lęki, koszmary senne,
  • zgrzytanie zębami, itp.

Jak polepszyć sen?

Naukowcy i lekarze jasno wskazują, że na zdrowy sen bardzo ważne jest otoczenie, w jakim człowiek śpi. W dzisiejszych czasach niezwykłą uwagę przykłada się do odpowiednio dobranego stelażu łóżka, twardości materaca i kształtu poduszki. Istotna jest też temperatura powietrza w sypialni oraz wilgotność powietrza. Oczywiście na jakość snu wpływa również nasz codzienny stan zdrowia, zarówno fizycznego jak i psychicznego. Starajmy się więc dbać o siebie i o swoją sypialnię, aby nasz mózg mógł w pełni wykorzystać godziny nocne do swoich tajemniczych, ale jakże istotnych działań.